ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΕΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΙΣ, ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΤΑΣΗ?

Από την έναρξη της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης το 2008, και σε ορισμένες περιπτώσεις νωρίτερα, έχουμε δει ένα ευρύ φάσμα οργανωμένων διαμαρτυριών ενάντια στις αρχές. Στο σύνολό τους οι αντιδράσεις, μοιάζουν να αποτελούν κομμάτια μιας γενικής δημοκρατικής εξέγερσης, που έχει ως στόχο να ανατρέψει το status quo στις δυτικές δημοκρατίες .

Το πιο γνωστό παράδειγμα είναι το κίνημα Occupy. Το 2011 και το 2012, στα πλαίσια του κινημάτος, είδαμε στις ΗΠΑ και σε πολλές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, την ειρηνική κατάληψη δημόσιων δρόμων ως απάντηση στην αύξηση της ανεργίας που προκάλεσαν τα μέτρα λιτότητας των κυβερνήσεων, που φαινόταν να ευνοούν αποκλειστικά το πλουσιότερο 1% του παγκόσμιου πληθυσμού (για αυτό και το σύνθημα «Είμαστε το 99%”). Αυτή η εξέγερση πήρε τη μορφή της πολιτικής ανυπακοής, με πολύ λίγα ωστόσο περιστατικά βίας. Αν και το κίνημα Occupy είχε αρχίσει να εξασθενεί ήδη από το 2012, η ανάγκη για αλλαγή και οι ιδέες του συνέχισαν να ζουν (όπως στο κίνημα των Αγανακτισμένων στην Ισπανία), καθώς και να εξαπλώνονται σε άλλες περιοχές, όπως φαίνεται για παράδειγμα με τις διαμαρτυρίες στο Χονγκ Κονγκ (2014).

Σε αυτά τα κινήματα, οι αυξανόμενες ανισότητες στην κοινωνία και η μαζική ανεργία ήταν στο επίκεντρο των περισσότερων περιπτώσεων, ωστόσο η ανισότητα και η ανεργία δεν είναι τα μοναδικά ζητήματα. Σημαντικές αυξανόμενες διαμαρτυρίες λαμβάνουν επίσης χώρα, για την προστασία των προσωπικών ελευθεριών στον διαδίκτυο και κατά των νόμων πνευματικής ιδιοκτησίας που θεωρούνται υπερβολικά περιοριστικοί και χωρίς επαφή με την σύγρονη εποχή του Διαδικτύου

Οι διεθνείς εμπορικές συμφωνίες που συζητιούνται και αποφασίζονται με αδιαφανείς διαδικασίες, όπως η ACTA (Anti-Counterfeiting Trade Agreement) και πρόσφατα η TTIP (Translantic Trade and Investment Partnership), θεωρούνται ότι ευνούν τις μεγάλες εταιρίες, εις βάρος των καταναλωτών και καλλιτεχνών, και ξεσηκώνουν διαμαρτυρίες και on-line κινητοποιήσεις[1]. Αντίστοιχες αντιδράσεις ξεσήκωσε το 2012 στις ΗΠΑ το προτεινόμενο νομοσχέδιο Stop Online Piracy Act (SOPA), που είχε ως στόχο την καταπολέμηση της παραβίασης πνευματικών δικαιωμάτων και της διακίνησης παραποιημένων προϊόντων. Οι διατάξεις που περιλαμβάνονταν στο νομοσχέδιο κρίθηκαν υπερβολικές από τους διαδηλωτές που οργάνωσαν εκδηλώσεις διαμαρτυρίας τόσο offline όσο και online και απέτρεψαν την εφαρμογή του νομοσχεδίου.

Η πιο διάσημη διαμαρτυρία κατά του SOPA πραγματοποιήθηκε στις 8 Ιανουαρίου 2012, όπου η αγγλική Wikipedia, σε συνεργασία με τη Google και 7000 μικρότερους ιστοχώρους πραγματοποίησαν εικοσιτετράωρο  μπλακάουτ, εμφανίζοντας ένα μήνυμα σε ένδειξη διαμαρτυρίας ζητώντας από τους επισκέπτες  «Φανταστούν έναν κόσμο χωρίς ελεύθερη γνώση”. Εκτιμάται ότι πάνω από 160 εκατομμύρια άνθρωποι είδαν το σχετικό μήνυμα.

Ένα άλλο σχετικό θέμα είναι η λογοκρισία στο διαδίκτυο, που πραγματοποιείται για λόγους  πολιτικούς, ηθικούς ή ακόμη και για την αντιμετώπιση εγκληματικών πράξεων. Ο Βρετανός πρωθυπουργός Ντέιβιντ Κάμερον έχει προωθήσει έναν σύστημα όπου οι πάροχοι Διαδικτύου ωφείλουν να μπλοκάρουν τις ιστοσελίδες πορνό και παρόμοιου «ανήθικου» περιεχόμενου, εκτός αν ένας χρήστης του Διαδικτύου ζητήσει  πρόσβαση και καταγραφούν τα στοιχεία του. Ως αποτέλεσμα αποκλείστηκαν, μεταξύ άλλων, ιστοσελίδες που περιείχαν μη-πορνογραφικό γκέι περιέχομενο, καθώς και σελίδες σεξουαλικής αγωγής και πρόληψης παιδικής κακοποίησης και ενδοοικογενειακής βίας. Οι επικριτές βλέπουν σε όλες αυτές τις κινήσεις, συγκεκαλυμένες προσπάθειες ευρείας κρατικής λογοκρισίας και ελέγχου του διαδικτύου.

Πέρα από τις περιπτώσεις μαζικών κινητοποίησεων, τα τελευταία χρόνια είδαμε και ατομικές δράσεις κατά των κυβερνήσεων. Οι πληροφοριοδότες Bradley Manning και Edward Snowden έχουν προκαλέσει παγκόσμια αναταραχή διαρρέοντας διαβαθμισμένα έγγραφα που τεκμηριώνουν παράνομες ενέργειες κυρίως της κυβέρνησης των ΗΠΑ, περιλαμβανομένων των εικαζόμενων εγκλημάτων πολέμου και παράνομης επιτήρησης ξένων υπηκόων αλλά και πολιτών των ΗΠΑ. Οι διαρροές των εγγράφων δεν παρείχε κανένα προσωπικό όφελος στους Manning και Snowden, αντιθέτως είχε υψηλό προσωπικό κόστος, ώστε να μπορούν να χαρακτηριστούν ως ηθικές εξεγέρσεις κατά των Κυβερνήσεων παρά κατασκοπεία, και προκάλεσαν ευρείες επικρίσεις της εκτεταμένης παρακολούθησης των πολιτών, ιδίως στο Ηνωμένο Βασίλειο και τις ΗΠΑ.

Καθώς οι κοινωνικές ανισότητες διευρύνονται, και οι προσπάθειες για τον έλεγχο του διαδικτύου εντείνονται, νέες μορφές δημοκρατικών κινητοποιήσεων αναμένονται…..

Επαμεινώνδας Χριστοφιλόπουλος,

Εκτελεστικός Διευθυντής, Greek Node Millennium Project


[1] Το 2012 ακτιβιστές κατέβασαν όλες τις Πολωνικές κυβερνητικές σελίδες, αντιδρώντας στην πρόθεση της κυβέρνησης να υπογράψει την ACTA.